HAMŞİOĞULLARI / KHİMSHİASHVİLİ:

Kökenleri Orta Asya’ya dayanan / Asya-nik, Sümer, Hurri, Urartu, İskit / Saka, Massaget, Goguroğlu, Kolk,
Acar, Chcu/ Çu, Orcu, Kocu, Daha / da – Ok Pasion / Paçan, Sakaet / Sakat, Hitit, Hayaşa, Azzı, Tatar, Oğuz, Türkmen, Zor, Kınık / Selcuk, Kırgız, Hazar, Hun, Yazar, Sul, Tukhar, / Türkhan, Kuşen, Mamik, Barlı, Borlu, Boroçoğlu, Kanaroğlu, As, Kanglı, Borçalı, Hemcunli / Hemşinli, Dada, Laz, Uygur, Cu , Hamcuoğlu / Hamşuoğlu, Kıpçak, Karakoyunlu, Tuş, Akkoyunlu, bunlar Çoruh Havzası ve Doğu Anadolu’ya yerleşmiş Türk boylarıdır.


Hamcuoğlu / Hamşuoğlu :

Hamşâ- Hamse Mecû-sî Kavmi Uygur Türk kavimlerindendir. Hamşâ- Mecûsi Kavmi Dağıstan ‘dan gelmiştir. Hamşâ adı ; Hamse Mecûsî Kavminin başında bulunan Bey’in adıdır. Hamşâ : Hamse Kavim Beyi’nin Adıdır. Hamse : Kavim Adıdır. Mecû-si : Ateşe tapanlardır. Gürcü vesikalarında Hamşa Bey’i ; Himşia Bey olarak geçer. Aksak Timur’un ‘’ Zafer nâmesinde ‘’ ise Gürcülerin Himşia Bey olarak geçtiği Kavmin Beyi’ne, Hamşa Bey olarak aynı boydan bahseder.

Uygur Kökenli Hamşâ – Hamse Kavmi, Kıpçak Kavmi ile 1800. inci yılında akraba lık ilişkisi içerisine girilmiştir. Kıpçak Kavmi Beyleri kendi lehçeleriyle , Hamşâ Bey’in devam eden soyuna, Khamşioğulları soyu diye nitelendirmişlerdir.

Uygur Kökenli Hamse Mecûsî Kavmin Beyi olan Hamşâ Bey’e ; Uygur Lehçesi ile Hamcu Beyi, Hamcuoğlu – Hamşuoğlu / Kıpçak Lehçesi ile Khamşi – Khamşioğlu / Gürcü Lehçesi ile Himşia / Himşiaşvili - Himşia - şivili ( şivili veya shvili : Oğlu anlamındadır. ) Himşioğlu / Khimshia - shvili / Khimshiashvili , Çoruh Vadisinde Yerli Halkın Lehçesi ile Himşia – Hemşioğlu / Hamşioğlu, Osmanlı kayıtlarında Acara ve Çevresinde hakim hanedanı Hamşizâdeler olarak geçer.

Uygur Kökenli Hamşâ – Hamse Mecûsîleri Dağıstan’dan geçerek gelmiş sınırları belli olmayan Gürcistan’ın bazı bölgelerinde göçebeler halinde yaşayan Koyun ve Sığır beslemelerinden dolayı Yaylak ve Kışlık yerleri tercih eden bir boydur.

Göçebe oldukları için sürekli bir yerde oturmamaktadırlar. Gürcistan’a yapılan Akınlar neticesinde Gürcistan’ın zayıfladığını gören Hamşa Bey, ( Gürcü Lehçesi ile anılan Himşia Bey ) kendisine bir bölge seçmiştir. Kahet – Haret – i Bölgelerinde yerleşmiştir. Ok ve Ata binmede usta olan iyi kılıç kullanan bu Bey Gürcistan’a sahip çıkar. Gürcü Halkını ve topraklarını korur.

Kür ve Çoruh Havzalarında Uygur Türklerinden Ur Tigin soyundan olanlar yerleştikleri Posof - Uremo / Ur amca – Ur Uzun çayır Yaylası ile Ardahan – Ur Köyüne yerleşmiş olanlar ataları Ur adını kullanarak verirler. Ardahan’ın Ur Köyüne yerleşmiş olan Uygur Türkleri Ataları olan Ur Tigin adından kaynaklanarak Ur adını vermişlerdir. Posof da Gugu / Boğa Gölü söylencesi ile Şavşet – Arşıyan / Tahtyanı Yaylası Göller bölgesindeki Bugu / Boğa Gölü Söylencesi Uygur Türklerinin Kür ve Çoruh Havzalarına yerleştiğini kanıtlayan tarihsel bir belgedir.

Şavşet – Cevizli köyünde beş Mahallenin adı da Uygurca dır. Bu Mahalleler Uygur Türkleri Mahalleleridir. Uygur Türkleri Mahallelerini Cu / Çu Türk Boy adıyla adlandırırlar. Bunlar Cumogil, Buçugil, Harçugil, Budaçugil, Helvacugil Mahalleleridir.

Posof – Cuvantel / İnce dere Köyü Uygur ülkesi anlamına gelir. Uygurlar yerleştikleri yerleri Uygur Cu Türk boyu adıyla adlandırırlar. Ayrıca Ur Bey’i demek Uygur Bey’i demektir.

Posof – Uremo / Uramca Yaylası çevresinde ve Ardahan – Ur Köyünde yerleşen Ur / Uygur Beylerine Ur Beyleri denir. Ardahan – Ur köyüne yerleşmiş Uygur Hamcuoğlu Beyleri bugün ki Hamşuoğlu Beyleridir.

Uygur Türkleri sarı kafalı, sarı saçlı, göz rengi, yeşil veya gök mavisidir. Gözleri kapaklı veya çekiktir. Sırtında, kollarında veya yüzünde is’ler vardır. Uygur Türk boyları, diğer Türk boyları ile birleşmelerinden dolayı kaynaşarak birleşik düzeyde yaşamışlardır. Çeşitli Türk boyları düzeyinde yaşamalarına rağmen genetik olarak yinede, Uygur Türklerinden Hamcuoğlu Kavminin soyundan olanlar da kalıtım yoluyla görülen Uygur tipi’nin özelliklerini yansıtan bireylerle karşılaşılabilir.

AKSAK TİMUR’UN HİMŞİA-HAMŞA BEYLE SAVAŞI ( 1399 )

Aksak Timur(Timurlenk) 1399 güzünde Gürcistan’ı vergiye bağlamak için çıktığı Seferde,Kür ( Aras kavuşağı) Suyunu gemilerden köprü kurdurarak geçti.<< Hamşâ –Hamse mecûsîlerini >> yağmalattı. Hamşâ mucisilerinden, Kahet-Haret-i bölgeleri nin özerk Beyi Himşia-Hamşa Bey’dir. Aksak Timur ormanlarla kaplı olan bu bölgede Himşia-Hamşa Beyle bir ay boyunca savaştı. Bu bölgenin beyi olan Himşia-Hamşa Beyini bir türlü elde edemedi. Sayısız insan ölüm terk edildi. Acımasız olan Timur ülkeyi harabeye çevirdi. Gürcü Beyi olan Himşia-Hamşa’nın direncini kıramadı. Çok kan döküldü bu şavaşta dağlar taşlar nar çiçeği gibi renklere boyandı.

Aksak Timur’un dehşetinin sınırı gözükmüyor açımasızca emirler vererek bağ bahçe,bostan,tarla yağmalar yaptırıp yörede sur, türbe, anıt, köprü namına hiçbir bina sağlam kalmamış ve yıktırmıştır. Hamşâ mecûsîlerinden Uygur Kökenli olan Gürcülerin Beyi Himşia-Hamşa ‘nın direncini kırmayı bir türlü başaramıyan Aksak Timur aniden kışın bas ması kâr yağışının 20 gün aralıksız sürmesi bu ağır kış koşullarının etkisiyle pek çok askeri ve hayvan zayiatı vermiştir.Öyle ki Timur atlarını beslemek için ağaç kabuklarından yararlanmak zorunda kalmıştır.

Bu şartlar altıda Timur Himşia-Hamşa’dan (Ümit ettiği ) vergiyi alamadan fazla dayanamayıp Gürcistan’ı terk etmek zoruda kalmış ve Karabağ’a geçmiştir.

HAMŞALARIN ( HİMŞİAŞİVİLİLERİN ) HAKKINDA TARİHİ KISA BİLGİLER

HİMŞİA-HAMŞA BEY : Uygur kökenli Hamşa-Hamse mecûsîlerinden olup Kahet-Haret-i bölgelerinin özerk beyidir. Azerbaycan cevresine zaman zaman akınlar yapıp tecavüzlerinden dolayı ve Aksak Timur’a karşı koyup vergi vermemekte direnen Himşia-Hamşa Bey bir türlü Aksak Timur’la anlaşmaya oturmamıştır. Aksak Timur’un Gürcistana yapmış olduğu 7. büyük seferinde Himşia-Hamşa beyin mecûsîlerinden sayısız insanların ve askerlerin kırılmasına sebep olmuştur. Himşia-Hamşa Bey ganimetleri ve eşyalarını alarak kendisi ormanlarda saklanıp kaybolmuş mechule giden ünlü bir cengaverdir.

ABDULLAH HİMŞİA-HAMŞA HAN : 1399 yılından beri zaman içerisinde özelliklerini koruyup kalıtsal yoldan dirliklerini ve siyasi güçlerini ellerinden bırakmayan geriye kalan Hamşalarden (Himşiaşivililerden) biri de Ahıska dağlarının yukarı acaraya bakan kesiminde Hırhat dağı üzerinde meşhur Hırhat kalesini yaptıran Abdullah Himşia-Hamşa Handır.

ER-ŞANAL HİMŞİA- HAMŞA HAN : Abdullah Himşia-Hamşa Hanın torunlarından biri olan Güney Kafkasya Hudutlarında Askeri baş kumandan diğer ünlü bir isimde Er-Şanal Himşia-Hamşa Handır. Hırvat Kalesi önünde Gürcistan Kralı Yesa Güryeli ile Persler arasında yapılan savaşta Er-Şanal Himşia-Hamşa Han katledilmiştir.

ABDULLAH HİMŞİA-HAMŞA HAN : Perslerin kuvvetleri geri püskürtüldükten sonra Er-Şanal Himşia-Hamşa’nın yerine eski dedelerinin adını taşıyan bu soydan Abdullah Himşia-Hamşa adında yine biri yerine geçirilerek baş kumandan olmuştur. Abdullah Himşia-Hamşa Han Kartlli tahtını eline geçirmiş daha sonra müslümanlığı kabul ederek rütbe ve yönetimde hak sahibi olarak MONİ, KUBILETİ ve Cakvi yönetimini elde eder. Osmanlıların baskılarından kurtulamayan Abdullah Himşia-Hamşa Han 1784 yılının 29 Mayıs günü büyük savaşta askerleriyle birlikte yenilgiye uğratılmış ve şehit olmuştur.

LEON KINYAZ HİMŞİA-HAMŞA HAN : Vaktiyle 1500 lü yıllarında Himşia-Hamşalar mecûsîler soyunun kollarından biri, bu tarihlerde GÜRYE’YE gelmiş yerleşmişlerdir. Ataları Abdullah Himşia-Hamşa sülalesinden gelen Leon Hamşa olarak tanınan biride Kınyaz Himşia-Hamşa beydir. Leon Kınyaz Himşia-Hamşa bey yukarı Acara’da büyümüş, yetişmiş hristiyanlığı bırakarak Müslüman olmuştur. Eski atalarından Abdullah Himşia-Hamşa Hanın yaptırdığı Hırvat Kalesine yakın bulanan yukarı Acaradaki Tıbat (Dubat) köyünde yaşar. Leon Kınyaz Himşia-Hamşa bey Müslüman olduktan sonraki yeni adı bilinmemektedir. Müslüman olan yeni adı bilinmeyen bu Leon Kınyaz Himşia-Hamşa Han’ın Tıbat (Dubat) Köyünde bir oğlu dünyaya gelir. Geleneksel töreye göre Çocuğa Abdullah adı verilir.

ABDULLAH HİMŞİA-HAMŞA BEY : Leon Himşia-Hamşa’nın oğlu Abdullah Himşia-Hamşa bey evlenme cağına geldiğinde Acara dere beyi Mete Beycan’ın kızı Tatvirize ile evlendirilir. Bu evlenmeden dünyaya gelen çocuğa Selim adı verilir. Selim’in bir kardeşi daha olur. Selim’in bu kardeşi genç yaşta vefat eder.

HİMŞİAŞİVİLİ- HAMŞİZADE ( VEZİR ) SELİM PAŞA : Selim Bey Babası tarafından İstanbul’a gönderilir. Darülbida’a adlı okulda okutularak başarıyla bitirdikten sonra Harp okuluna girer. Kurmay Binbaşı olarak birincilikle mezun olur. Osmanlı devletince görevlendirildiği savaşlarda üstün başarılarından dolayı terfiler alır. Ruslar Kafkasya’yı ele geçirdikleri tarih 1800. yılları olup Himşiaşivili-Hamşizade Selim Paşa doğu bölgesi başkumandanı olarak nüfuslu beylerden olup 26 rebiyülahir 1217 ‘de 26 Ağustos 1802 vezir rütbesiyle Çıldır ve Ahıska valisi oldu. Uzun yıllar bu görevde kaldı. Bir çok savaşları oldu. 3 Haziran 1815 ‘de şehit edildi. Selim Paşa Hirhati Kalesinin Bako Köyünde Seriha Tepesinde Şehit edildikten sonra Gövdesi Hilani Köyünde Tskanişuri derenin Sol tarafında Tskrişuri ve Zegatrmo arası küçük tepesi olan Ekin tarlasının yanında, Meşe ve Çam ağaçlarının arasına Gövdesi gömülmüş Kellesi ise Kabri İstanbul’un Çemberlitaş Mezarlığındadır. Bulunduğu yer Nuri Osmaniye Cami Bahçesi Mezarlığı Kapalı Çarşı- İSTANBUL . Kaptan-ı Derya ünvanı, Ba rütbe-i Mir-i Mirani (Beyler Beyi) Kars ve Erzurum valisi Ahmet Paşa diğer kardeşi Meşhur Kör Hüseyin Paşa ve Çıldır ümerası olup Acara’dan görevlendirilen Istab-l Amire rütbesiyle Şavşat’a gelip Osmanlı devletinden yurtluk ve ocaklık alarak Satlel’e yerleşip sevk ve idareden sorumlu Sancak Bey Abdullah ( Abdi ) Bey / Paşa ve küçük kardeşlerinden Tavusker Beyi olan Dursun Bey‘dir. Kız kardeş İhsan Hanım ise Posof Beyleri Kütüğüne kayıtlı Tayfur Beyoğlu Kamil Paşanın hanımıdır.Hamşa- Hamşioğlu soyundan Osmanlı – Rus siyasi Paşası olan Şerif Paşa, oğullarından ( Cemal Paşa, Temur Paşa,) Abdullah Paşa’nın oğullarından ( Selim Paşa, Kamil Paşa ) gibi Aile Şeceresinde etkin sert,cesur, yiğit önder Beyleriyle dolu soylu tarihi derinliği olan ve Kafkasya bölgesine dağılmış geniş ve soylu bir aile.

================== HAMŞİOĞULLARI ================

1- Toprağı yatak, taşı yastık, yaprağı yorgan yapan Hamşioğlu.

2- Halkla bütünleşen, bütünleşmesini bilen ailedir Hamşioğlu.

3- Daima Doğu Anadolu da - Acaristan'da - Gürcistan' da okuma muvazene unsuru olmuştur Hamşioğlu Ailesi.

4- Karşılık gözetmeden her şeyi topluma, geleceğe hasletmesini bilen ailedir. Hamşioğlu.

5- Cesaret - cengaver, milis güç teşkili ile savaşçı ailedir Hamşioğlu.

6- Acaristan ve çevre bağamsızlığı için mücadele eden hayatını malını mülkünü, canını veren ailedir Hamşioğlu.

7- Tarihi şn ve şöhret dolu ailedir Hamşioğlu.

8- Çar ve Bolşevik v.s zamanlarında bunlara korkulu rüyalar yaşatan ailedir Hamşioğlu.

9- Hamşioğlu ailesinin fertlerini ve onun cesur cengaver silahşörlerinin yörenin dışında, toprağında, yaylasında, ovasında, havasında, suyunda ve her yerinde canı vardır kanı vardır Hamşioğlunun.

10 - Doğudaki tüm mücadelelerde, gerek milis güç teşkilive gerekse tüm konakları ve yerleri bizim İskan - İaşe - İbade yerleri olmuş Milis güç, vurucu güç teşkili oluşturup ve başları olan mühimmat'ın devamlı temininde de bu büyük ailenin büyük hızmetleri olmuştur Hamşioğullarının.

Kaynak : TARİHTE HAMŞİOĞULLARI - Ahmet Acar

Not : Ahmer Acar ( Hamşioğlu ) isteği doğrultusunda yayınlanmıştır.

Aile büyüğümüz Ahmet Bey'e teşekkür ediyor sağlık sıhhat ve uzun ömürler diliyoruz.

DEĞERLİ AKRABALARIM VE DOSTLAR

Sitemiz hem maddi hem manevi olarak destek isteyen bir faaliyettir. Hamşioğullar içinde ben yoktur. Biz varız. Bu sitemizi istenilen düzeyde yürütmem imkânsızdır. 13 yıldır ailemiz tarihi konusunda araştırma içindeydim. Gerek maddi gerek bilgi eksiklileri nedeniyle bu yıla kadar tam bir çalışmam ve araştırmam mümkün olmamıştır.

Ancak bu sitemiz sayesinde manevi olarak elimden geldiğince bir nebzede olsa katkı da bulunup bundan sonra sizlerle birlikte paylaşıp, araştırmalarımız hakkın da tatlı / sert tartışmalarımız olacak ve bu mutluluğu aile toplantılarında da beraber yaşayacağız. Araştırmalarımı yaparken değerli büyüğümüz aydın insan Ahmet Bey Amcanın kitabını elime geçirme fırsatı buldum. Bu bana daha çok şevk ve heyecan verdi. Çalışmalarımı hızlandırdım.

Bölgemizi tanıtan Artvin, İlçe ve Köy sitelerimizden zaman, zaman bu soy hakkında yazılarım oldu. Bu fırsatı sağlayan bölgemizi tanıtım yapan sitelerimizin hepsine buradan teşekkür ediyorum. Her alanda hizmet yarışlarında başarılar diliyorum. Yine ayrım yapmaksızın sitelerimizin aydınlatıcı bilgilerinden mahrum kalmamaya dikkat edip ziyaret etmeye devam edeceğim. Bölgemiz siteleri işte bu bağlamda bağları birbirinden kopmuş ailelerin tanıştırma ve kaynaştırmayı büyük ölçüde sağlamış oldular.

Bu vesileyle gerek yurt içi, gerek yurt dışında olan aileler iletişimler kurarak tanışma fırsatı buldular. Dolayısıyla aile siteleri kurulma ihtiyacı oluştu. Bende karınca kararınca aile sitemizi açma girişiminde bulundum. Artık bu site Hamşioğullarına ait bir sitedir.

Bundan sonraki yenilikler ailenin mensuplarına kalmıştır. Ben bu sitemizde öncelikle değerli büyüğümüz Ahmet Bey amcaya saygı sevgi hürmetlerimi sunuyor Hamşioğlu aile sitemiz hakkında önerilerini ve desteklerini bekliyoruz. Sitemizde soyumuz hakkında tarihi konuda yorum ve eleştiriler karşılıklı saygı ve sevgi anlayışı içinde yapılacaktır. Ailemizi politika ve siyasetin içine sokulmamasını önemle rica ederim.

Ayrıca, www.hamsiogullari.com sitesine olacağınız üyelik ücretsizdir.

Hemşehrilerimiz, arkadaşlarımız ve dostlarımızın sitemize üye olmaları veya ziyaret etmeleri bizleri onurlandırır. Sevgi ve saygılarımla,

DUYURU

Hamşioğulları Forum Sayfasının ARAŞTIRMALAR Bölümüne girebilmeniz için üyelik şifrenizle giriş yapmanız gerekmektedir. Forum sayfasına üyelik girişinizle karşınıza Hamşioğulları Tarihi Araştırama menüsü açılmaktadır. Forum Sayfasına üyelik girişi ile girmediğiniz zaman bu sayfayı göremez bilgiler edinemezsiniz.

Bölgemiz hakkında geniş kapsamlı Bilgiler edinebilmeniz için aşağıda belirttiğim Kaynak Kitapları bulup almanız gerekmektedir.

BİZİM AİLEMİZİ İLGİLENDİREN KONULAR BU KAYNAK KİTAPLARDAN FAYDALANILMIŞTIR.

BİBLİYOĞRAFYA

1- TARİHİ - CEVDET-Cevdet Paşa
2- Sicill-i OSMAN-Osmanlı Ünlüleri-Mehmet Süreyya
3- GÜRCÜLERİN TARİHİ-Fahrettin Çiloğlu
4- GÜRCİSTAN TARİHİ-Çeviri-Hayri Hayrioğlu
5- OSMANLI-RUS ve İRAN SAVAŞLARINDA KÜRTLER-Muhammet Varlı
6- BAŞIMIZA GELENLER-Mehmet Arif Bey (Der.Nihat Yazar)
7- 3.ncü Ordu Bölgesinde Ceryan eden OSMANLI-RUS HARBLERİ-Osman Dirik
8- AA*AP ИЯ-OTOASIbıSOM (Kaynaktan resim alıntısıdır)
9- ARTVİN YILLIĞI-Atilla Turan
10- TARİHTE HAMŞİOĞULLARI-Ahmet Acar
11- ARTVİN VE ÇEVRESİ-M. Adil Özder
12- BİR AĞIT DESTANI-(Türk Folklor Araştırma Dergisi)
13- RAHMETLİ HAMŞİZADE-Kaya ŞENOL Bey’in Geleneksel Babadan Çocuğa anlatılan aile gerçekleri ve yaşadığı savaştığı anılar.
14- TARİHTEN NAMELER-SAHARA’DAN KAÇKAR’A-Dursun Özdede
15- ERZURUM KONGRESİ-M. Fahrettin Kırzıoğlu
16- KARS TARİHİ-I. Cilt-VIII. Bölümün kesintisi-M.Fahrettin Kırzıoğlu

17- EDEBİYATIMIZDA KARS. II. M.Fahrettin Kırzıoğlu
18- “MİLLİ” (AJANS) Edebiyatımızdaki Kars II. M.Fahrettin Kırzıoğlu
19- Bakınız II. Cildimiz S.260-261-“MİLLİ MÜCADELE’DE KARS”- Ankara 1960-S.9-12 ERZURUM KONGRESİ-M.Fahrettin Kırzıoğlu
20- DOĞU ve GÜNEY DOĞU ANADOLU’DA TÜRK BEYLİKLERİ-Nazmi Sevgen-TÜRK KÜLTÜRÜ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ-Şükrü Kaya Seferoğlu-Halil Kemal Türközü. S.96.
21- Rusya’nın Kafkasya’yı İSTİLASI VE ŞEH ŞAMİL Yazan: John F. BADDELY-İngilizce’den Tercüme eden:Sedat Özen.
22- Gn. Kurul Resmi Yayınları Seri N:1-GENELKURMAY HARP TARİHİ-D.Arşiv No:1/4282 Dosya No:1 Dosya No:36
23- LAZLARIN TARİHİ-Muhammet Vanilişi-Ali TANDİLİVA Çeviri: Hayri Hayri oğlu
24- HER YÖNÜYLE ARTVİN-Fevzi Torun
25- KAFKAS ARAŞTIRMALARI –I- Mehmet Saray-Muzaffer Ürekli-Sema Işıktan-İbrahim Yüksel-Ali Arslan-Mustafa Budak.
26- MİLLÎ MÜCÂDELEDE OLTU –Sami Önal-Ankara-1968
27- Anadolu Derebeyi Ocaklarından KÖSEM PAŞA HANEDANI-Necdet Sakaoğlu-180.sayfa Dip Not: 50 Topkapı Sarayı Müzesi Arşivinde defter No: 5730-Hicri:1227-1812-Vezirlikleri kaldırılmış isim ve ikamet yerleri defteri araştırılıp çıkarılacaktır.
28- KAFDAĞI’NIN BU YÜZÜ-Türkiye’deki Kafkas Kökenliler-Metin Sever
29- TÜRK ELLERİNDE HATIRALARIM-Fahrettin Erdoğan
30- ORTAÇAĞDAN OSMANLI DÖNEMİ SONUNA KADAR ARTVİN’DEKİ MİMARÎ ESERLER-Osman Ay tekin
31- MEYDAN LARUSSE
32- CVENEBURİ – Kültürel Dergi.İst. 1999
33- İSTİKLAL HARBİMİZ- 3 - 4 - 5 Cilt. Kazım Karabekir
34- SELİM HİMŞİAŞİVİLİ ( GÜRCÜCE KİTAP) Abel Surguladze-Batum 1986. Ceviri.
35- GENEL KURMAY RESMİ YAYINLARI Seri No:1-GENEL KURMAY HARP TARİHİ-TÜRK İSTİKLAL HARBİ 3.Cilt. D. Arşiv No:1/4282 Dosya No:1-Dosya No:36
36- ACARA (Gürcüce Gazete) Şüşana Putkaridze-20 Kasım 1999
37- 100.YIL DÖNÜMÜ DOLAYISIYLA 1855 KARS ZAFERİ- Kars Tanıtma Derneği Yayınların’dan-M.Fahrettin Kırzıoğlu
38- MUHAMMAD RECAİ –HEDİYE-İ ÜLİHUAN (Dostlara Armağan)
Hayrettin Tokdemir-Şavşat Halk Kütüpanesinde 3352 Nolu Kaynak
39-‘’YENİ GÜN’’ Gazetesnden KARS İLİ –3 Aralık 1919 ile 7 Ocak
1920 Tarhli 1, Sayı.- ÇILDIR,ARDAHAN,HANAK,POSOF-KARS
Turizm Tanıtma Derneği .Sayı 5.
40- KAĞIZMANA ISMARLADIM NAR GELE- Mücahit Önal,Gönür
Karaağaç, Sait Küçük
41- BÜTÜN YÖLERİYLE KARS- Zeki Taşpınar.-10 Temmuz 1969
42- ACARİSTAN VE ACARLAR – Yunus Zeyrek
43- AHISKA BÖLGESİ VE AHISKA TÜRKLERİ – Yunus Zeyrek
44- HAREMDE TAVAN GÖBEĞİ- Hamşioğlu Konağı- Prof : Gönül
Çantay – Kültür Yayınları Vakfı.
45- ARDAHAN TARİHİ - Prof Dr. Enver Konukçu – T.C. Ardahan Valiliği Kültür Yayınları.
46- ARTVİN TARİHİ OLGULARI - Ozan Mikail Bahçeci
47- ARTVİN TARİHİ – Halit Özdemir.
48- AHISKA ARAŞTIRMALARI - Yunus Zeyrek
49- POSOFLU ZÜLÂLÎ - Yunus Zeyrek.
50- ARDAHAN - ERZURUM -ARTVİN - ACARİSTAN TARİHİ ( ARDAHAN - POSOF - OLTU - OLUR- İSRAİL ) - ( KARNAVAS - SATLEL - SİTLOBAN - ŞAVŞAT- ARTVİN- ACARİSTAN ) - AHMET ACAR
51 - POSOF TARİHİ - AHMET ACAR
52 - AKSAK TİMUR 'UN - ZAFERNÂME - Sayfa : 255 - NİZAMÜDDİN ŞÂMÎ - FARSÇADAN ÇEVİREN NECATİ LUGAL

53 - İyi Halil Sedef - OSMANLI RUS SAVAŞI ( 1877 - 1878 ) Genel Kurmay Atlas - 18 Çilt. Yazar : Tüm General Mütel Caid

54 - ARTVİN İL YILLIĞI 1967  -  İÇEL / MERSİN KÜTÜPHANESİNDE KAYITLI OLAN -.Sayfa : 130 da -  No: 058 - Kayıt No: 11326 -

AYRICA :

KHIMCHIEFF - KHİMSHİASHVİLİ - HİMŞİAŞVİLİ İNTERNET SAYFALARINDAN ÇEVİRİ YAPILMAK KAYDIYLA SAYISIZ KAYNAK VE BİLGİLERE ULAŞMAK MÜMKÜN.