ACARA

Acara, Gürcistan’ın güneybatı kesiminde yer alan özerk Cumhuriyettir. Türkçe’ de Acaristan olarak da yazılır. Yönetim merkezi Batum’ dur. Türkiye’nin hemen kuzey doğusu sınırında yer alır. Sarp Sınır Kapısı Acara’ ya açılır.

Tarih

Antik çağlarda Acara, Kolhis ve Kartli’nin bir parçasıydı. İÖ 5. yüzyılda Yunanlılar tarafından kolonileştirildi ve Batum (Batis) kenti de muhtemelen Yunanlı koloniciler tarafından kuruldu. Bölge İÖ 2. yüzyılda Romalıların eline geçti. İS 7. yüzyılda Kartli Krallığı’nın bir eyaletiydi. 9. yüzyılda birleşik Gürcistan Krallığı’nın bir parçası olmadan önce Ergisi sınırları içinde birleşik yer alıyordu .

Bu dönemde Acara önemli Gürcü kültür merkezlerinden biri oldu. 11. yüzyılda Selçuklular bu topraklara girmiş, ama bölgede tutunamamışlardır. 13. yüzyılın ortalarından başlayarak Acara , Samtshe-Saatabego’ya bağlı bir beylikti.

Azerbaycan çevresine zaman, zaman akınlar yapıp tecavüzlerinden dolayı ve Aksak Timur’a karşı koyup vergi vermemekte direnen Himşia-Hamşa Bey bir türlü Aksak Timur’la anlaşmaya oturmamıştır. Aksak Timur’un Gürcistana yapmış olduğu 7. büyük seferinde ( 1399 ) Kahet - Haret-i bölgelerinin özerk beyi olan Himşia-Hamşa Beyin sayısız insanların ve askerlerin kırılmasına sebep olmuştur. Himşia-Hamşa Bey ganimetleri ve eşyalarını alarak kendisi ormanlarda saklanarak oradan Acara’ ya geçerek Hakem hanedenlığını sürdürdü.

16. yüzyıl başlarında Samtshe - Saatabego hükümdarı, Kartli kralına karşı savaşta yardım gördüğü Guria Prensliği ’ne Acara topraklarını bağışladı. Ortaçağda Acara toprakları iki bölümden oluşuyordu: Yukarı Acara ve Aşağı Acara . Bölgenin ortasında Şuahevi yer alıyordu. Acara ’nın değişik dönemlerde kültürel ve ekonomik gelişmesinde Didacara, Hihani, Hulo, Keda gibi merkezler önemli rol oynamıştır. Osmanlılar 1570 ’lerde Acara ’yı ele geçirdiler.

Tarihi çok eskilere dayanan Acara ‘nın prenslerinden kral Leon Khimshiashvili 1605 de kakhethi’ geldi, Acara’da birçok aile içerisinden önde gelen 3 sülale’den biri olan asil khimshiashvili olarak akhaltsikheyle Gürcistan’ın Ahıska şehrinin Rabat köyünden 1700 - 1750'li yılları arasında kurulmuştur.

Osmanlıların bölgede kesin egemenlik kurmaları ise, ancak 1614 yılında gerçekleşti. 260 yıl boyunca bölgeyi Müslümanlaştıran Osmanlı yönetimi Acara 'da, Acra-yı Ulya (Yukarı Acara ) ve Acara - yı Süfla (Aşağı Acara ) sancaklarını kurdu. Bu sancaklar Çıldır Eyaleti’ne bağlıydı. Bu eyaletin merkezi de bazen Çıldır , bazen Ahıska (Ahaltsihe) idi.

Sancakların yöneticileri, Müslümanlığı kabul ederek padişahın hizmetine girmiş, ama kalıtsal yoldan dirlikleri ve siyasal gücü elinde tutan Gürcü beyleriydi. Bu Gürcü beylerinden Selim Paşa (Himşiaşvili / Hamşizade ), Ahmed Paşa (Heladze), Şerif Paşa (Himşiaşvili / Hamşizade ) gibi sancak yöneticileri zaman zaman merkezi yönetime karşı ayaklanmışlardır.

Rus birliklerini ( Hamşioğlu ) Acaralı Ahmet Paşa karşılaşmış ve taarruz eden Rus birliklerine, Mayıs 1828 de önemli kayıplar verdi. Hulo’ yu Belediye binasının yanındaki Himşiaşivili / Hamşizade Cemal Paşanın konağını vardır.

Batum ‘un Sembollerinden olan Acara Beği Himşiasivililerden / Hamşioğullarından Aslan Beg tarafından 1886 . yılında iki laz kardeşe yaptırdığı Orta Camii vardır..

Aslan Beg Himsiavili yaptırdığı bu camii motif, renk ve süslemeleriyle Laz mimarisini yansıtmaktadır. Batum’ un günümüzdeki tek faal camisi olan bu Orta Camii şehrin görülmeye değer yerler arasında Osmanlı döneminden kalma Acara Devlet Müzesi tarafından koruma altındadır.

Ahıskanın Ermenilerden alınmasında Digor ( Posof )' tan Aslan Bey Başcılığında 800 kadar Posoflu'yu cete / milis olarak kendi parasıyla hazırlamış bölgede sevilip sayılan zengin ve  etkili olup Server Beyin başçılığındaki milli birlik  teşkılatında en büyük etkili destekleyicisiydi.    

Memed Abaşidze ve Haydar Abaşidze gibi toplum önderleri de Acara ’nın Gürcistan’a yeniden katılması için mücadele etmişlerdir. 1877 - 1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda ( 93 Harbi ) Acara , Çarlık yönetimi tarafından ele geçirildi ve Batum Okruğu kuruldu. 1883 yılında Batum Okruğu ve Artvin Okruğu birleştirilerek Batum yönetim bölgesi oluşturuldu.

Kurucu ailelerin arasından en sonuncusu, Yukarı Acara’nın tarihî ailesi olan Hamşioğulları, 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşmasıyla Sovyet Gürcistan’ına bırakılan Acara’ da kızıl rejim yerleşince, eski bir bey ailesi olan Hamşioğulları yüzyıllardan beri hâkim bir güç olarak yaşadıkları Yukarı Acara’ yı terk etmek zorunda kalırlar.

1918 - 1921 arasında bu topraklar bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. 16 Temmuz 1921 ’de, Gürcistan sınırları içindeki Acara Özerk Cumhuriyeti kuruldu.

Soviyet Birliği ’nin çözülmesinden sonra Acara 1991 ’de bağımsızlığını ilan eden Gürcistan’ın içinde kaldı. Acara ’nın bu tarihte başına geçerek otoriter bir yönetim kuran Aslan Abaşidze , Acara bölgesini iç savaşın dışında tuttu.

Abaşidze, kişisel servet edinmek, insan haklarının ihlali, suç örgütlerine göz yummak gibi konularda suçlandı. Eduard Şevardnadze ’nin devlet başkanlığı boyunca Tiflis yönetiminin fiilen denetimi dışında kaldı. Gül Devrimi ’yle 2004 yılında Şevarnadze’yi deviren Miheil Saakaşvili yönetimindeki muhalefet, Saakşvili’nin devlet başkanı seçilmesinden sonra Acara sorununa da el attı.Tiflis yönetiminin desteğindeki halk hareketi Acara’da da başarılı oldu ve Abaşidze, Mayıs 2004’te ülkeyi terk edip Rusya’ya gitmek zorunda kaldı.

Abaşidze’nin devrilmesinden sonra, Tiflis yönetimi 1999 İstanbul Anlaşması gereğince Rusya’nın Acara ’daki üssü de boşaltmasını istedi. Rusya, Temmuz 2006’da, askeri üssü kademeli olarak boşaltmayı kabul etmek zorunda kaldı.

Kaynak : Karadeniz İşbirliği Toplantısı.
http://64.233.183.104/search?q=cache:CrJvm57LaMJ:batum.es.frendgoods.info/tr/Batum+Acara+selim+pa%C5%9Fa&hl=tr&ct=clnk&cd=94&gl=tr